تبلیغات
زیستن - سلسله هخامنشیان اولین امپراطوری جهانی
سرزمین انشان

انشان یا » انزان « نام یک ایالت ایلامی مهم در غرب استان فارس و نیز نام پایتخت آن است. نام سرزمین انشان نخستین بار در متون اکدی و سومری اواخر هزاره سوم ق.م ، گواهی شده است . فرمانروایان ایلامی هزاره دوم ق.م ، سنتاً به خود لقب شاه انزان و شوش را می دادند . انزان برگردان ایلامی متداول نام انشان است ، تا اواسط هزاره یکم ق.م ، انشان به منزلگاه پارس های هخامنشی مبدل شده بود .

در طی سالهای اخیر ، نویسندگان مختلف ، کشور و شهر انشان را به بخش های متفاوتی از جنوب ایران نسبت داده بودند در سال 1970 ، پیشنهاد شد که کاوشگاه باستان شناسی پهناور » ملیان « واقع در دشت بیضا در غرب فارس ( حدود 36 کیلومتری شمال غربی شیراز ) متعلق به شهر گمشده انشان است ، چند سال بعد مشخص گردید قطعه آجرهایی که دارای نوشته های ایلامی اند و در سال 1971 در همین کاوشگاه گردآوری شدند حاوی بخشی از یک وقف نامه اند که آن را یک شاه ایلامی ، اواخر هزاره دوم ق.م ، برای معبدی که گفته شده در انشان واقع است ، اهداء کرده است . علاوه بر این در سال 1972 و پس از آن ، تعدادی متون اقتصادی ، اداری در ملیان استخراج شدند که در آنها نام انشان ، ظاهرا به عنوان محلی که این متن ها در آنجا نوشته شده اند ، گواهی شده است ؛ این یافته ها نظریه مطابقت ملیان را با شهر باستانی انشان تأیید می کنند .

 http://www.cais-soas.com/CAIS/Images2/Achaemenid/Persepolis/persepolis_gift_ber1.jpg

کهن ترین دودمان پادشاهی ایلامی را که نوشته ای از آنان در دست داریم ، فردی به نام پِلی در 2500 سال ق.م ، در محلی به نام آوان بنیان نهاد . اما کهن ترین اشاره موجود تاریخی به انشان ایلامی در متنی از مانیشتوسو ، پسر و دومین جانشین سارگن اکدی ( 2279 _ 2234 ق.م ) آمده است . مانیشتوسو در متن خود از انقیاد مجدد انشان پس از آنکه فرمانروای محلی آن علیه امپراطوری بنیان گذاری شده از سوی سارگن شورش کرد ، سخن می گوید . از این نکته می توان استنتاج کرد که انشان واقع در جنوب ایران ، در زمره فتوحات سارگن بوده است .

فرمانروای بعدی اکد ، نَرَم _ سین (29_2255 ق.م) پیمان اتحادی با »هیته« نهمین پادشاه اوان بست . دودمان اوان پس از آن با سقوط جانشین هیته ، یعنی کوتیل _ اینشوشینک در حدود 2220 ق.م ، به پایان رسید.نزدیک به همین دوران ، گوده آ ، فرمانروای لَگَش در میان رودان مدعی فتح شهر انشان در ایلام بود . جای شگفتی است که از اوان در منابع متعلق به پس از این دوران ، تنها یک بار دیده شده ، در حالی که از انشان مکرراً یاد گردیده است و لذا متحمل است که کشور انشان تا اندازه ای جزو قلمرو اوان بوده است.

اندکی پس از سقوط اوان و تسخیر شهر انشان به دست گوده آ ، دودمان ایلامی جدیدی در ناحیه » سیمشکی « که در منطقه کنونی اصفهان واقع بود ، پدیدار شد. ظاهرا در این دوران ، سومریان تا اندازه ای کنترل سیاسی شهر ایلامی شوش در خوزستان کنونی و نیز انشان واقع در فارس را در دست داشتند . شولگی (2048_2095 ق.م) فرمانروای سومین دودمان اور ، یکی از دخترانش را به ازدواج با ایشاشا ؛ فرماندار انشان درآورد . شولگی همچنین ادعا کرده است که انشان را ویران ساخته ، ظاهرا صلح موقت زمانی برقرار شد که شوسین ؛ پسر و جانشین شولگی ، به مانند پدرش ، دختری را به ازدواج فرماندار انشان درآورد .  پس از آن در حدود 2131 ق.م ، هنگامی که ایبی سین ، سلطنت اور را به میراث برد ، پادشاه سیمشکی سرزمین اوان و انشان را در ایلام تصرف کرد . تا 2017 ق.م ، ایبی سین بسیاری از این مناطق را دوباره به چنگ آورد . اما موفقیت او پایشی گذرا داشت ، چرا که ایلامیان در طی چند سال بعد دست به لشکرکشی های موفقی علیه »اور« زدند . آخرین پادشاه اور ، ایبی سین ، پس از شکست ، همراه با پیکره ماه خدای سومری ، نانا ، به انشان برده شد . چند دهه بعد ، گیمیل ایلیشو ، دومین پادشاه ایسین ، » نانا « خدای اور را از انشان باز آورد . باز هم دیرتر ، در حدود 1928 ق.م ، گونگونوم ، پنجمین پادشاه لارسا ، به کسب پیروزی های نظامی در انشان به خود می بالید .

منابع موجود گویای آنند که انشان در طی واپسین نیمه هزاره سوم ق.م ، یک مرکز سیاسی مهم ایلامی بوده است .
کاوش های باستان شناسی انجام شده در ملیان ، مؤید این ارزیابی اند . بررسی سطحی آثار سفالی بدست آمده از این جایگاه نمودار آن است که دست کم یک سوم این ماندگاه باستانی ،»30 تا 50 هکتار« از اواخر هزاره چهارم ق.م ، تا واپسین سالهای هزاره سوم ق.م ، مسکون بوده است . پراکندگی سفالینه های یاد شده گویای آنند که اسکان عمده در ملیان »130 هکتار« در پی واپسین سده های هزاره سوم ق.م ، رخ داده و تا نخستین سده های هزاره دوم ق.م ، ادامه یافته است . این بازه زمانی برابر با دورانی است که به انشان ، توجه ویژه ای در متون میخی شده است.

واپسین یادکرد انشان برای بیش از 1300 سال در یک منبع میان رودانی ، در متنی از گونگونوم » حدود 1928 ق.م « که در بالا بدان اشاره شد ، آمده است. ظاهراً وجود سستی و تزلزل داخلی ، تسلطی را که دولت های پیاپی میان رودانی گاهگاهی بر امور جنوب ایران برقرار کرده بودند ، تضعیف نموده بود . از همین رو سرانجام دودمان جدید شاهان ایلامی قادر گردید فرمانروایی محلی را بار دیگر در کشور خود برقرار سازد ، بنیانگذار این دودمان جدید، Eparat (اپارات)  ، نخستین رهبر ایلامی بود که خود را » شاه انزان و شوش « خواند (حدود 1890 ق.م) ، اشارات مربوط به انشان در طی سده های مربوط به باقیمانده هزاره سوم ق.م ، تنها در سنگ نوشته ها و متون دودمان های ایلامی این دوران گواهی شده اند.

http://tradea.org/uploads/y/yasamin/319.jpg

این ، جانشین آپارت در ایلام ، شیلهَهَ ( حدود 1870_1940 ق.م) بود که افزون بر شاه ، لقب سوکل مخ یا نائب السلطنه بزرگ را ، که لقبی سومری بود ، به خود داد . در طی این دوران لقب سوکل یا نائب السلطنه ایلام و سیمشکی و سوکل شوش ، به طور مشترک نیز استفاده شده اند . پسران سوکل مخ حاکم ، معمولاً متصدی مقام دو سوکل یاد شده بودند ، اگرچه سنگ نوشته ها نشان میدهندکه سوکل مخ در مواردی هر سه لقب را نیز در اختیار داشته ، اما با وجود این ، از سراسر دوران کمابیش 300 ساله فرمانروایی دوران اپاراتی ، هیچ گزارشی درباره سوکل انشان موجود نیست . این بدان معناست که انشان در آن زمان جزو ناحیه ای بوده که تماماً در حوزه حاکمیت سوکل مخ قرار داشته ، هرچند پیشنهاد شده که سوکل مخ و سوکل شوش هردو در شهر شوش مقیم بوده اند. در واقع اجرا شدن فرمانهای شاه ایلام در ناحیه سیاسی شوش نیازمند و مستلزم تصویب شدن آن از جانب سوکل شوش بود ، با این حال پایتخت بودن شوش ، موجه تر به نظر می رسد . از انشان در متون ایلامی مربوط به تمام دوران دودمان اپاراتی چندان یادی نشده است مگر اینکه در زیر لقب رسمی سوکل مخ بدان اشاره شده باشد .زوال و انحطاط سیاسی پایتخت انشان ، شاید بدین سان به طور ضمنی و تلویحی مورد اشاره قرار گرفته باشد . ظاهراً این نظریه را نشانه های بدست آمده از بررسی های باستان شناسی انجام یافته در ملیان تایید می کنند. با ناپدید شدن توالی سفالینه های دوران معروف به کفتری ملیان ، در طی اوایل هزاره دوم ق.م ، توزیع سفالینه های دوران متعاقب معروف به قلعه در این جایگاه نسبت به دوران کفتری به شدت کاهش می یابد. این نکته گویای آنست که شهر انشان در ملیان در طی یک سوم نخست هزاره دوم ق.م ، سخت کم جمعیت شده است .

http://www.cloob.com/public//public/user_data/album_photo/370/1107684-b.jpg

در حالی که به نظر نمی رسد شهر شوش در طی دوران استیلای دودمان های ایلامی اوان و سیمشکی ، مرکز سیاسی عمده ای بوده باشد ، کاوش های باستان شناسی نشان می دهند که شوش یقیناً با بر آمدن اپارات و جانشینان وی در ایلام به چنین موقعیتی دست یافته است . شماری از سنگ نوشته های یافته شده در شوش گواه انجام یافتن فعالیتهای بی وقفه ساختمانی بدست سوکل مخ های مختلف و سوکل های متعدد شوش در این منطقه هستند کاوش های گسترده رومن گیرشمن در روستای شاهانه در شوش نشان داده است که بسیاری از این محله های بزرگ شهر باستانی شوش ، نخست در اوایل هزاره دوم ق.م بنا شده اند . این نشانه امکان منتقل شدن مرکز اصلی سیاسی ایلام را از جایگاه سنتی اش در انشان ، در طی دوران مرتبط با توسعه شوش ، به این شهر را تائید می کند. در حدود 1595 ق.م ، مهاجمان کاسی و متحدان آن از شمال ، پادشاهی بابل را در جنوب میان رودان تصرف کردند . اما متون میخی همچنان تا ربع پایانی سده 16 ق.م ، از فرمانروایان ایلامی یاد می کنند . معلوم نیست که آیا دولت های شاهان ایلامی در جنوب غرب ایران تابع و مطیع کاسی ها بودند یا اینکه کاسی ها سرانجام به حیات خاندان اپارات پایان دادند ، قضیه هرچه باشد ، از حدود 1520 ق.م به بعد به مدت 200 سال ، هیچ گزارش و گواهی ثبت شده دیگری از ایلام در دست نیست .




تاریخ : یکشنبه 18 تیر 1391 | ساعت 22 و 12 دقیقه و 25 ثانیه | نویسنده : payam . s | نظرات

  • paper | تازیانه | خسوف